Sjedinjene Američke Države i Iran zvanično su potpisali sporazum o okončanju višemesečnog rata, što je izazvalo olakšanje na svetskim tržištima, ali ne i mir unutar samog Irana.
U Teheranu i drugim iranskim gradovima vest o dogovoru nije dočekana kao pobeda diplomatije, već je izazvala proteste tvrdolinijaških pristalica režima.
Demonstranti su se okrenuli protiv iranskih pregovarača, među kojima su ministar spoljnih poslova Abas Aragči i predsednik parlamenta Mohamed Bager Galibaf.
Na snimcima objavljenim na društvenim mrežama vide se ljudi koji protestuju protiv sporazuma, uz optužbe da su iranski zvaničnici popustili pred Vašingtonom.
Za najkonzervativniji deo iranskog društva, svaka saradnja sa Sjedinjenim Američkim Državama predstavlja poniženje i izdaju. Takav stav nije nastao preko noći, već je decenijama građen kroz zvaničnu ideologiju Islamske Republike.
Upravo tu leži glavni problem za vlast u Teheranu: Amerika je decenijama bila predstavljana kao glavni neprijatelj, a sada je režim sa tim istim neprijateljem potpisao sporazum.
Antiamerička propaganda vidljiva je širom Teherana. Na trgovima, zidovima i javnim mestima nalaze se murali, plakati i poruke usmerene protiv Sjedinjenih Američkih Država i Izraela.
Bivša američka ambasada u Teheranu danas je pretvorena u muzej pod nazivom „Gnezdo špijunaže SAD“, a ispred nje se nalaze veliki plakati koji podsećaju na najmračnije momente američke istorije.
Antiameričke poruke prisutne su i u verskom životu. Na nedavnoj molitvi petkom u Teheranskom univerzitetu, imam je pred desetinama hiljada vernika oštro napao Donalda Trampa i poručio da se američka moć bliži kraju.
Neprijateljstvo Irana prema SAD ima duboke korene i seže daleko pre Islamske revolucije 1979. godine.
Jedan od ključnih događaja bio je puč iz 1953. godine, kada je CIA pomogla u svrgavanju demokratski izabranog premijera Mohameda Mosadeka i učvršćivanju vlasti prozapadnog šaha Mohameda Reze Pahlavija.
Taj događaj i danas se u Iranu smatra jednim od glavnih razloga za duboko nepoverenje prema Vašingtonu.
Prema ocenama analitičara, Sjedinjene Američke Države svojim potezima nisu mnogo učinile da promene tu sliku. Sankcije, politički pritisci i vojne pretnje dodatno su učvršćivali predstavu o Americi kao glavnom neprijatelju.
Ali za iranski režim ta slika ima i unutrašnju korist.
Dok je gnev naroda usmeren ka Vašingtonu, manje je usmeren ka samom režimu, ekonomskoj krizi, represiji i padu životnog standarda.
Prema oceni pojedinih stručnjaka, rat je režimu u Teheranu dao novi politički dah u trenutku kada je bio oslabljen ekonomskim i društvenim nezadovoljstvom.
Pre izbijanja rata, Iran su potresali masovni protesti zbog inflacije i pada vrednosti nacionalne valute. Ekonomski zahtevi brzo su prerasli u pozive na političke reforme i veća ljudska prava.
Vlasti su na proteste odgovorile žestokom represijom. Prema podacima organizacija za ljudska prava, hiljade ljudi su ubijene, a još veći broj slučajeva se i dalje istražuje.
Sada, nakon potpisivanja sporazuma sa Amerikom, režim se suočava sa novom opasnošću: ako spoljni neprijatelj više nije u centru pažnje, nezadovoljstvo naroda ponovo bi moglo da se okrene ka unutrašnjim problemima.
Zato se unutar konzervativnih krugova u Iranu vodi borba oko toga da li je dogovor sa Vašingtonom spas za zemlju ili opasnost za sam režim.
Jedan deo tvrdolinijaša strahuje da bi mir mogao da oslabi ideološki temelj Islamske Republike, jer je neprijateljstvo prema Americi decenijama bilo jedan od stubova njenog legitimiteta.
Drugi, pak, smatraju da je sporazum samo ojačao vlast, jer joj daje prostor da preživi pritisak bez suštinskih unutrašnjih promena.
Međutim, za mnoge Irance ključno pitanje ostaje isto: rat sa Amerikom možda je završen, ali sukob između režima i sopstvenog naroda nije.
Kako se prašina posle rata sleže, sve više se postavlja pitanje da li će građani Irana ponovo pažnju usmeriti ka onome što režim godinama pokušava da potisne — ekonomskoj bedi, političkoj represiji i neprijatelju koji nije spolja, već unutar same zemlje.
