Sjedinjene Američke Države su objavile produženje “nacionalne vanredne situacije” u vezi sa Balkanom i nakon 26. juna 2026. godine, zbog “stalnih pretnji miru, međunarodnim naporima za stabilizaciju i napretku ka demokratskom upravljanju”.
Odluku je potpisao predsednik SAD Donald Tramp.
Njegov prethodnik, Džozef Bajden je 8. januara 2025. godine produžio ovu uredbu.
Ova izvršna uredba je prvobitno potpisana 26. juna 2001. i odnosi se na pretnju po bezbednost SAD, izazvanu radnjama onih koji deluju na ometanju sprovođenja Rezolucije 1244 Saveta bezbednosti UN od 10. juna 1999. na KiM.
U novom dokumentu se podseća da je odluka 2003. godine proširena kako bi obuhvatila i prepreke u sprovođenju Ohridskog okvirnog sporazuma u Severnoj Makedoniji, dok su kasnije izmene dodatno proširile obuhvat mera na širi kontekst Zapadnog Balkana.
Ključno proširenje usledilo je 2021. godine, kada je američka administracija ocenila da i dalje postoje ozbiljni problemi u regionu, uključujući “korupciju, podrivanje institucija i blokiranje demokratskih procesa, što usporava evroatlantske integracije i stabilizaciju regiona”.
Podsetimo, odluka iz januara 2025. godine dodatno je naglasila zabrinutost zbog “pokušaja pojedinaca da ospore suverenitet država u regionu, izbegnu sankcije ili naruše postkonfliktne sporazume i institucije”.
U Federalnom registru SAD se ističe da, uprkos napretku u prethodnim godinama, “aktivnosti koje ugrožavaju mir i stabilizaciju na Zapadnom Balkanu i dalje predstavljaju neuobičajenu i izvanrednu pretnju” za SAD, zbog čega je vanredno stanje produženo.
Ova mera, kako se navodi, ne uvodi nove sankcije, već omogućava nastavak postojećeg pravnog okvira kojim Sjedinjene Države “mogu da uvode restriktivne mere protiv pojedinaca i grupa koje smatraju odgovornim za destabilizaciju regiona”.
Sankcije se mogu primenjivati u slučajevima kršenja Dejtonskog sporazuma u Bosni i Hercegovini, Rezolucije 1244 Saveta bezbednosti UN koja se odnosi na Kosovo i Metohiju, kao i Ohridskog sporazuma u Severnoj Makedoniji, posebno kada su u pitanju aktivnosti koje podrazumevaju podrivanje državnih institucija, izazivanje nestabilnosti, nasilje, opstrukciju međunarodnog prisustva ili narušavanje mirovnih i međuetničkih odnosa.
Odluka stupa na snagu nastavkom važenja vanrednog stanja do naredne godine i biće prosleđena američkom Kongresu.
