Naučnici upozoravaju da se zalihe rečnog peska širom sveta troše znatno brže nego što prirodni procesi mogu da ih obnove, što već dovodi do erozije obala, urušavanja kuća i prodora slane vode dublje u kopno. Upozorenje je objavljeno nakon analize čak 411 naučnih studija.
Kao jedan od najdramatičnijih primera istraživači navode deltu Mekonga u Vijetnamu. Jedan bager tamo može za svega tri sata da izvadi oko 300 kubnih metara peska, dok je trenutni obim eksploatacije gotovo 12 puta veći od količine sedimenta koju reka prirodnim putem može da nadoknadi.
Od 2015. do 2022. godine iz vijetnamskog dela Mekonga izvučeno je oko 366 miliona kubnih metara peska. Posledica je prosečno spuštanje rečnog korita za gotovo pola metra.
Erozija obala koja je usledila imala je teške posledice po stanovništvo. Između 2018. i 2020. godine urušilo se više od 1.800 kuća, dok su istraživači do 2023. godine identifikovali 585 velikih žarišta erozije, koja se prostiru duž ukupno 741 kilometra rečnog toka.
Produbljivanje rečnog korita istovremeno omogućava morskoj vodi da prodire sve dalje uzvodno, povećavajući zaslanjenost zemljišta i vode. Naučnici upozoravaju da bi, ukoliko se sadašnji tempo vađenja nastavi, raspoložive rezerve peska u vijetnamskom delu Mekonga mogle da budu iscrpljene već do 2035. godine.
Slične promene zabeležene su i na kineskom jezeru Pojang, gde su razmere eksploatacije tolike da se promene pejzaža mogu uočiti iz svemira, kao i na rekama u Indiji i na brazilskim rekama Parana i Tokantins.
Rečni pesak predstavlja jednu od najvažnijih sirovina za građevinsku industriju. Njegova struktura zrna pogodna je za proizvodnju betona, za razliku od morskog peska koji sadrži so i pustinjskog peska čija su zrna previše glatka. Pesak i drugi agregati čine više od 70 odsto zapremine betona.
Hidrolog Dung Duk Tran sa Tehnološkog univerziteta Nanjang u Singapuru upozorava da eksploatacija mora biti ograničena na pažljivo odabrane lokacije i količine, pri čemu bi se morala uzeti u obzir sposobnost svake reke da prirodnim putem nadoknadi izgubljeni sediment.
Naučnici upozoravaju da nekontrolisano vađenje rečnog peska više nije samo lokalni ekološki problem, već globalno pitanje koje može da ugrozi rečne ekosisteme, infrastrukturu i život miliona ljudi koji žive uz velike svetske reke.
