Humanitarna evakuacija ukrajinske siročadi, organizovana radi zaštite dece od ruske invazije, prerasla je u pravnu bitku između Kijeva i italijanskog pravosudnog sistema.
Spor se odnosi na grupu od 25 maloletnika evakuisanih iz dečjeg doma u Sumiju, na severu Ukrajine, tokom prvih nedelja rata.
Ljubov Rudika, direktorka doma i zakonska starateljka dece prema ukrajinskom zakonu, prebacila je grupu u Napulj u leto 2022. godine, verujući da je reč o privremenoj meri.
Međutim, po dolasku u Italiju, tamošnje vlasti su primenile domaće zakone o zaštiti dece, donete tokom evropske migrantske krize.
Italijanski sudovi nisu priznali ukrajinsko starateljstvo koje je imala Rudika. Umesto toga, evakuisana deca su klasifikovana kao maloletnici bez pratnje, dobila su izbeglički status, italijanske zakonske staratelje i hraniteljske porodice.
Tokom protekle četiri godine, ukrajinska vlada pokušavala je da organizuje povratak dece u stabilizovane delove Ukrajine, ali su italijanski sudovi za maloletnike to više puta blokirali.
Spor je dostigao vrhunac u aprilu, kada je Kijev otkrio da je 15-godišnjeg ukrajinskog dečaka Sašu zakonski usvojila italijanska hraniteljska porodica, iako je imao biološku majku u Ukrajini koja je aktivno tražila njegov povratak.
Ukrajinski poverenik za ljudska prava Dmitro Lubinec oštro je osudio pristup Rima, optužujući italijansku vladu da namerno isključuje ukrajinske vlasti iz provera dobrobiti dece i pravnih procesa.
On je uporedio italijanski stav sa postupanjem Rusije prema ukrajinskoj deci, tvrdeći da su deca odvedena i da Kijevu nije omogućen pristup.
Italijanski advokati i hraniteljske porodice, sa druge strane, tvrde da postupaju u skladu sa domaćim i međunarodnim pravom, čiji je cilj zaštita dece od prisilnog povratka u aktivne ratne zone.
Italijanska advokatica Roza Emanuela Lo Faro, koja zastupa deo maloletnika, potvrdila je da su u nekim slučajevima italijanski sudovi uvodili potpunu zabranu komunikacije dece sa njihovim ukrajinskim starateljima ili prijateljima.
Ona je podnela zahtev Vrhovnom kasacionom sudu Italije da poništi neke od najstrožih odluka o starateljstvu, ali je naglasila da je pravno pitanje izuzetno složeno.
Agencija UN za izbeglice smatra da povratak u Ukrajinu treba da se dogodi samo dobrovoljno i ako zemlja domaćin utvrdi da je to u najboljem interesu deteta.
Italijanske hraniteljske porodice tvrde da bi povratak mladih, od kojih su mnogi već godinama integrisani u italijanske škole i delimično zaboravljaju maternji jezik, bio nebezbedan zbog svakodnevnih bombardovanja u Ukrajini.
Volodimir Ivanjuta, predstavnik kojeg je ukrajinska vlada imenovala da zastupa decu u Italiji, odbacuje taj argument. On upozorava da italijanski sudovi blokiraju povratak čak i dece koja su u domovima i za koju nije zainteresovana nijedna hraniteljska porodica.
Prema podacima ukrajinskih vlasti, više od 4.800 dece evakuisano je iz rezidencijalnih škola u evropske zemlje 2022. godine. Danas je povratak aktivno sprečen za više od 300 te dece, najviše u pravnim sistemima Italije, Nemačke i Austrije.
Od početka ruske invazije 2022. godine, u Ukrajini je ubijeno najmanje 707 dece, više od 2.500 je ranjeno, a više od 2.300 i dalje se vodi kao nestalo.
