U Sjedinjenim Američkim Državama ponovo je otvorena velika pravna i politička bitka oko državljanstva po rođenju, a konačnu odluku sada bi trebalo da donese Vrhovni sud.
Prema 14. amandmanu američkog Ustava, svako ko je rođen na teritoriji SAD automatski dobija američko državljanstvo, bez obzira na boravišni status svojih roditelja. To pravo, poznato kao pravo tla, važi od 1868. godine.
Američki predsednik Donald Tramp želi da to promeni i da se državljanstvo po rođenju više ne odnosi na decu migranata koji nemaju zakonit boravišni status ili se u SAD nalaze samo privremeno, na primer kao turisti ili studenti.
Ograničavanje tog prava jedna je od ključnih tačaka Trampove oštrije migracione politike. On je nakon povratka u Belu kuću predsedničkim dekretom pokušao da ukine automatsko državljanstvo u određenim slučajevima.
Prema planu njegove administracije, deci rođenoj u SAD bilo bi uskraćeno državljanstvo ako njihove majke u trenutku porođaja nisu imale trajni boravišni status ili su u zemlji bile samo privremeno.
Trampova administracija tvrdi da želi da spreči takozvani „porođajni turizam“, odnosno praksu da žene dolaze u SAD kako bi se tamo porodile i tako njihova deca dobila američko državljanstvo.
Do sada su brojni savezni sudovi blokirali Trampove pokušaje, ali je Vrhovni sud u jednoj međuodluci ocenio da sudske blokade koje važe za celu zemlju nisu dozvoljene. Zbog toga američka vlada sada traži konačnu odluku najviše sudske instance.
Tramp je ranije tvrdio da su SAD jedina zemlja na svetu koja dozvoljava sticanje državljanstva na osnovu mesta rođenja. Međutim, to nije tačno. Prema analizama, u martu 2026. godine ukupno 32 države imale su propise o državljanstvu vrlo slične američkim.
Među tim zemljama su Kanada, Meksiko, Brazil i brojne države centralne i Južne Amerike. SAD jesu među manjim brojem zemalja koje primenjuju pravo tla, ali daleko od toga da su jedine.
Suprotan princip je pravo krvi, odnosno pravo porekla. Po tom modelu, dete stiče državljanstvo preko roditelja, dok mesto rođenja ima manji značaj. Većina država u svetu primenjuje upravo taj princip, mada mnoge zemlje kombinuju oba sistema.
Nemačka je dugo koristila isključivo pravo porekla, pa je dete dobijalo nemačko državljanstvo ako je bar jedan roditelj bio nemački državljanin. Od 1. januara 2000. godine, pod određenim uslovima, nemačko državljanstvo mogu da steknu i deca koja nisu nemačkog porekla.
Odluka Vrhovnog suda mogla bi da ima dalekosežne posledice. Ukoliko sud stane na stranu Trampa, to bi značilo prekid tradicije stare više od jednog veka.
Kritičari upozoravaju da bi takva promena mogla da stvori veliki broj dece bez jasno definisanog pravnog statusa.
Prema procenama Instituta za migracionu politiku, u saradnji sa istraživačima sa Državnog univerziteta u Pensilvaniji, broj stanovnika SAD bez zakonitog boravišnog statusa mogao bi do 2050. godine da poraste za čak 4,7 miliona ljudi.
