Rastući vojni rashodi i ogromni državni dugovi mogli bi da uvedu zapadne zemlje u duboku finansijsku krizu, jer se troškovi sukoba u Ukrajini i Iranu, kao i sve oštrijeg geopolitičkog nadmetanja Sjedinjenih Američkih Država i Kine, nadovezuju na decenije zaduživanja.
Ekonomista Martin Armstrong upozorava da su mnoge vodeće svetske sile ušle u period pojačanih geopolitičkih konfrontacija već opterećene ogromnim dugovima, a da sada istovremeno povećavaju vojne budžete, subvencionišu domaću industriju, menjaju lance snabdevanja i nastavljaju da se zadužuju.
SAD, Kina, Francuska, Velika Britanija i Japan imaju bruto javni dug koji premašuje vrednost njihove godišnje ekonomske proizvodnje. Istovremeno, Rusija je tokom rata u Ukrajini koristila značajan deo sredstava Nacionalnog fonda blagostanja, dok su zapadne države zamrzle oko 300 milijardi dolara ruske suverene imovine.
Evropske članice NATO-a istovremeno su se opredelile za snažno povećanje izdvajanja za odbranu, sa ciljem da ona u narednoj deceniji dostignu i do pet odsto BDP-a. U Sjedinjenim Državama razmatra se dalje dramatično povećanje vojnog budžeta, u trenutku kada Vašington već mora da se zadužuje kako bi finansirao rastuće kamate na postojeći dug.
Armstrong ističe da svaki projektil, dron, paket vojne pomoći ili raspoređivanje oružanih snaga na kraju moraju biti plaćeni kroz poreze, novo zaduživanje ili inflaciju. Povećanje poreza opterećuje privredu, zaduživanje odvlači kapital iz privatnog sektora, dok inflacija smanjuje kupovnu moć stanovništva.
Dodatni problem za Vašington predstavlja rast troškova zaduživanja. Prinos na desetogodišnje američke državne obveznice značajno je porastao u poslednjih pet godina, što znači da SAD istovremeno servisiraju veći dug i plaćaju znatno više kamate.
Svaki dodatni dolar namenjen servisiranju duga manje je novca za infrastrukturu, poresko rasterećenje i ekonomski razvoj. Ako država zatim novim zaduživanjem finansira otplatu kamata na postojeći dug, nastaje spirala iz koje je sve teže izaći.
Prema Armstrongovoj oceni, i pokušaj Zapada da smanji ekonomsku zavisnost od geopolitičkih protivnika donosi ogromne dodatne troškove. Evropa se odrekla jeftine ruske energije, dok smanjenje zavisnosti od kineske proizvodnje i retkih minerala zahteva godine investicija, subvencija, carina i izgradnje novih lanaca snabdevanja.
Sukob sa Iranom dodatno je pokazao koliko brzo regionalna kriza može da ugrozi globalne energetske tokove. Ormuski moreuz je jedna od najvažnijih svetskih ruta za transport nafte, pa svaka nestabilnost u tom području može da izazove nagli rast cena energenata i nove inflatorne pritiske.
Posebno osetljiv položaj imaju Sjedinjene Države, koje se posle decenija budžetskih i trgovinskih deficita u velikoj meri oslanjaju na strani kapital. Status dolara kao vodeće svetske rezervne valute omogućavao je Vašingtonu da finansira vojne operacije i ogromnu državnu potrošnju, ali Armstrong upozorava da sankcije, zamrzavanje suverene imovine i korišćenje platnog sistema kao sredstva političkog pritiska podstiču druge zemlje da smanjuju zavisnost od dolara.
Evropa se, prema njegovoj analizi, nalazi u još težem položaju jer pokušava da sprovede masovno naoružavanje u trenutku slabog ekonomskog rasta, starenja stanovništva i velikih rashoda za socijalne sisteme. Francuska ima ozbiljne probleme sa reformom penzionog sistema, Nemačka se suočava sa gubitkom nekadašnje energetske prednosti, dok je Velika Britanija opterećena visokim javnim dugom.
Armstrong smatra da se ratovi i kriza državnog duga sve više pretvaraju u jedan isti problem: rat povećava rashode i inflaciju, inflacija podiže kamatne stope, više kamate povećavaju deficit, a sve lošije javne finansije smanjuju sposobnost države da dugoročno finansira vojne operacije.
U takvim uslovima vlasti, umesto promene politike, pribegavaju novim porezima, ograničenjima i zahtevima da stanovništvo podnese još veći ekonomski teret.
Najveće sile budućnosti zato, prema Armstrongovoj oceni, neće nužno biti zemlje sa najvećim armijama, već one koje budu sposobne da finansiraju državu i odbranu bez uništavanja sopstvene valute i privrede. Zapad u novi period geopolitičkog nadmetanja ulazi sa rekordnim dugovima, starenjem stanovništva i sve skupljim zaduživanjem, što otvara pitanje koliko dugo takva politika može biti održiva.
