Američke obaveštajne agencije pažljivo prate kineske aktivnosti na spornom plićaku Skarboro u Južnom kineskom moru, zbog sve veće zabrinutosti da bi Peking na tom mestu mogao da uspostavi trajno prisustvo.
Reč je o nenaseljenom, ali strateški važnom atolu koji se nalazi oko 225 kilometara zapadno od filipinskog ostrva Luzon. Prema navodima američkih zvaničnika, Kina je unutar grebena postavila objekat koji Peking naziva „naučnim“, što je izazvalo oštru reakciju Filipina.
Sjedinjene Američke Države kontaktirale su kinesku vladu povodom tog objekta. Narodnooslobodilačka vojska Kine tvrdi da objekat nije vojne prirode, ali kineski zvaničnici nisu u potpunosti isključili mogućnost da ga vojska koristi.
Plićak Skarboro, na Filipinima poznat kao Baho de Masinlok, a u Kini kao Huangjan Dao, nalazi se unutar isključive ekonomske zone Manile. Ipak, Peking tamo održava gotovo stalno prisustvo još od 2012. godine, kada je posle napetog sukoba preuzeo faktičku kontrolu nad tim područjem.
Filipinske vlasti su ranije ove nedelje otkrile plutajuću strukturu unutar plićaka Skarboro. Nacionalna radna grupa filipinske vlade za Zapadnofilipinsko more saopštila je da je vazdušnim nadzorom uočena platforma dimenzija šest puta šest metara, opremljena nečim što podseća na antenu.
Noviji snimci, kako se navodi, prikazuju i osoblje na vrhu objekta, dok je nadzor filipinske obalske straže potvrdio da platforma deluje unutar spornog plićaka.
Filipinsko Ministarstvo spoljnih poslova već je preduzelo diplomatske korake zbog, kako je navedeno, nezakonitog prisustva plutajuće strukture. Filipinske agencije sada procenjuju prirodu, svrhu i posledice postavljanja tog objekta.
Kina je odbacila proteste Manile, tvrdeći da se platforma nalazi na području koje pripada Pekingu, a ne Filipinima. Portparol kineske ambasade Liu Pengju poručio je da je Huangjan Dao „oduvek bio kineska teritorija“ i da Kina ima „neupitan suverenitet“ nad njim i okolnim vodama.
On je dodao da su aktivnosti, uključujući naučna istraživanja, u potpunosti u okviru suverenih prava Kine, pozvavši Filipine da prestanu sa, kako je rekao, provokacijama i lažnim optužbama. Istovremeno je pozvao SAD da „prestanu da seju razdor i podstiču sukobe“.
Ovaj razvoj događaja privukao je pažnju američkih obaveštajnih analitičara i vojnih planera zbog kineske prakse postepenog uspostavljanja fizičke kontrole nad spornim pomorskim oblastima.
Tokom prethodne decenije Peking je više grebena i hridi u arhipelagu Spratli pretvorio u utvrđena veštačka ostrva, opremljena aerodromima, lukama, radarskim sistemima i raketnim postrojenjima.
Bivši komandant američke Indo-pacifičke komande, penzionisani admiral Džon Akvilino, još 2022. godine ocenio je da je reč o najvećem vojnom jačanju Kine od Drugog svetskog rata, upozorivši da takvo naoružavanje destabilizuje region.
Peking je prošle godine najavio plan za uspostavljanje „nacionalnog prirodnog rezervata“ na ovom području, što je izazvalo osude u Vašingtonu i Manili. Američki zvaničnici ocenili su da je reč o još jednom pokušaju Kine da učvrsti svoje ogromne teritorijalne i pomorske pretenzije u Južnom kineskom moru.
Prema oceni američkih i filipinskih zvaničnika, postavljanje novog objekta moglo bi da bude još jedan korak u dugoročnoj strategiji Pekinga da postepeno proširuje kontrolu nad spornim područjima, dok rastu strahovi da bi svaki novi incident mogao da dodatno zaoštri odnose Kine, Filipina i Sjedinjenih Američkih Država.
